Ξηρή σήψη (Blossom end-rot) – Αιτίες

Photo: aggie-horticulture.tamu.edu

Η ξηρή σήψη είναι ένα συνηθισμένο πρόβλημα που καλούνται να αντιμετωπίσουν αρκετοί καλλιεργητές τομάτας, ειδικά τους καλοκαιρινούς μήνες. Η αναποτελεσματική αντιμετώπιση του φαινομένου αλλά κυρίως η αδυναμία πρόληψης του μπορεί να προκαλέσει σημαντικές απώλειες στην παραγωγή. Συνήθεις πρακτικές όπως αύξηση του ασβεστίου στη θρέψη με αύξηση της αναλογίας του νιτρικού ασβεστίου ή ψεκασμός των φυτών με διάλυμα νιτρικού ασβεστίου δεν είναι πάντοτε αποτελεσματικές, καθώς τα αίτια εμφάνισης της ξηρής σήψης είναι πολυπλοκότερα.

Το σύμπτωμα της ξηρής σήψης ξεκινάει ως μία καφέ κηλίδα ή ένα αποχρωματισμένο σημείο στην κάτω άκρη της τομάτας (απέναντι από το μίσχο). Είναι μια φυσιολογική διαταραχή και όχι ασθένεια. Καθώς εξελίσσεται, η κηλίδα μεγαλώνει, σκληραίνει και συρρικνώνεται, αλλά παραμένει σκληρή εκτός και αν προσβληθεί από δευτερεύουσα βακτηριακή σήψη.

Σωστά θεωρείται η ξηρή σήψη οφείλεται σε έλλειψη ασβεστίου. Ωστόσο, η περίπτωση είναι πολύ πιο πολύπλοκη από μια απλή έλλειψη ασβεστίου στο θρεπτικό διάλυμα της ρίζας. Πρακτικά είναι αρκετά σπάνιο να είναι αυτή η αιτία του προβλήματος. Η κυριότερη και συχνότερη αιτία που προκαλεί το πρόβλημα αυτό είναι κάποιος περιβαλλοντικός παράγοντας που καθιστά αδύνατη τη μεταφορά του ασβεστίου από το φυτό εκεί που το χρειάζεται. Αντίθετα με τα περισσότερα θρεπτικά στοιχεία του διαλύματος, το ασβέστιο μεταφέρεται μόνο με την κίνηση του νερού διαμέσου του φυτού.

Κινητικότητα των θρεπτικών

Τα διάφορα ιόντα του θρεπτικού διαλύματος κινούνται διαφορετικά σε όρους κινητικότητας. Το ασβέστιο είναι ένα «σταθερό» θρεπτικό στοιχείο, που σημαίνει πως από τη στιγμή που ένα ιόν ασβεστίου εγκατασταθεί σε μια θέση στο φυτό θα παραμείνει εκεί. Το γεγονός αυτό μπορεί να φανεί χρήσιμο στη διάγνωση ελλείψεων στη λίπανση. Εφόσον υπάρχει έλλειψη ενός «σταθερού» θρεπτικού στοιχείου, θα εμφανιστεί πρώτα στα νεαρότερα σημεία του φυτού. Αντίθετα, η έλλειψη ενός «κινητικού» στοιχείου θα εμφανιστεί πρώτα στα γηραιότερα σημεία του φυτού εξαιτίας της δυνατότητας μετακίνησής του προς τα νεότερα.

Αιτίες εμφάνισης της ξηρής σήψης

Υπάρχει ένα αριθμός παραγόντων οι οποίοι μπορεί να οδηγήσουν σε ελλειμματική διανομή ασβεστίου στο φυτό.

Μεταβολή του καιρού

Μία από τις αιτίες είναι η απότομη αλλαγή των καιρικών συνθηκών. Αν μετά από αρκετές ημέρες μουντού, συννεφιασμένου καιρού ακολουθήσει μια φωτεινή, ηλιόλουστη ημέρα, έχουμε ξαφνική ανάπτυξη του φυτού και συνεπώς αυξημένες ανάγκες σε ασβέστιο, ανάγκες που δε μπορούν να καλυφθούν από το ριζικό σύστημα το οποίο δε μπορεί να τροφοδοτήσει το φυτό με επαρκές νερό. Προτεραιότητα στην κίνηση του νερού έχουν τα φύλλα για τη διαπνοή και τη φωτοσύνθεση. Ο καρπός της τομάτας έρχεται τελευταίος σε αυτή την αλυσίδα απαιτήσεων και ως εκ τούτου η ποσότητα ασβεστίου που απομένει για τους καρπούς είναι μικρή. Το νερό ρέει στα φρούτα μέσω του μίσχου και έως ότου φθάσει στην άλλη άκρη του καρπού το ασβέστιο έχει εξαντληθεί. Προφανώς, το φαινόμενο αυτό είναι συνήθως εντονότερο για τους καρπούς της ταξιανθίας που βρίσκονται μακρύτερα από τον κυρίως μίσχο.

Το τελικό αποτέλεσμα είναι η εμφάνιση ξηρής σήψης στους καρπούς αυτούς. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι χρειάζονται περίπου 2 εβδομάδες από το έναυσμα του φαινομένου έως ότου εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα. Συνεπώς, τα αίτια πρέπει να αναζητηθούν σε συμβάντα και αλλαγές πριν 2 εβδομάδες και όχι τις τελευταίες 2 ημέρες.

Ακτινοβολία

Μία παρόμοια κατάσταση συμβαίνει μερικές φορές όταν τα επίπεδα ακτινοβολίας είναι πολύ υψηλά. Η ηλιακή ακτινοβολία έχει δύο κύρια συστατικά, ως προς την επιρροή τους στα φυτά. Αυτά είναι ή Φωτοσυνθετικά Ενεργή Ακτινοβολία (ΦΕΑ/PAR),  και η υπέρυθρη (θερμική ακτινοβολία) και χονδρικά  τα φυτά δέχονται και τις δύο σε ίσες ποσότητες κάθε φορά. Η επίδραση και των δύο είναι κυρίως στα φύλλα. Η ΦΕΑ προφανώς προκαλεί τη φωτοσύνθεση μέσω της οποία παράγονται τα σάκχαρα, η βασική τροφή των φυτών. Μέρος αυτής της διεργασίας περιλαμβάνει μεταφορά διοξειδίου του άνθρακα προς τα μέσα, και οξυγόνο προς τα έξω, μέσω των στομάτιων στην κάτω πλευρά των φύλλων.

Όσον αφορά την ξηρή σήψη, η πιο σημαντική μορφή ακτινοβολίας είναι η θερμική. Προκειμένου να μην αυξηθεί η θερμοκρασία των φύλλων σε διαστήματα έντονης ηλιοφάνειας, τα φύλλα εξατμίζουν νερό μέσω των στομάτιων, ψύχοντας τα φύλλα μέσω της εξάτμισης. Η διεργασία αυτή ονομάζεται διαπνοή ή εξατμισοδιαπνοή. Το φυτό μεταφέρει το νερό προς τα πάνω από τις ρίζες.

Όταν τα επίπεδα ακτινοβολίας αυξηθούν σε σημείο που το φυτό δεν έχει την ικανότητα να μεταφέρει αρκετό νερό για την ψύξη του, το φυτό προστατεύει τον εαυτό του από την ξηρασία μειώνοντας το άνοιγμα των στομάτιων. Αν δε ληφθούν μέτρα προκειμένου να μειωθεί η επίδραση αυτή, το φαινόμενο αυτό θα συμβεί κατά τη διάρκεια καθαρών ημερών κατά τους θερινούς μήνες και πιθανώς να επεκταθεί και σε κάποιες επόμενες περιόδους. Από τη στιγμή που θα συμβεί αυτό η θερμοκρασία του φυτού θα αρχίσει να αυξάνεται απότομα και το φυτό στρεσάρεται έντονα. Επειδή το άνοιγμα των στομάτιων είναι μικρότερο, η ανταλλαγή αερίων διοξειδίου του άνθρακα και οξυγόνου γίνεται με μικρότερο ρυθμό, και συνεπώς η φωτοσύνθεση και η παραγωγή σακχάρων έιναι επίσης μειωμένη.

Σημείωση: ο κύριος παράγοντας που προκαλεί τη διαπνοή είναι η θερμική ακτινοβολία.

Περιβάλλον θερμοκηπίου

Μία άλλη επίδραση στην απαίτηση για διαπνοή είναι οι συνθήκες εντός του θερμοκηπίου. Τους θερινούς μήνες, η υψηλή θερμοκρασία και η χαμηλή σχετική υγρασία προκαλούν έντονα συνθήκες ξηρασίας.

Εδώ πρέπει να εισαχθεί η παρακάτω ορολογία.  Η θερμοκρασία του αέρα είναι προφανώς, για αυτούς με προχωρημένες γνώσεις, η θερμοκρασία ξηρού βολβού. Η απόλυτη υγρασία του αέρα είναι η ποσότητα των υδρατμών (σε γραμμάρια, gr) που περιέχεται σε 1 m3. Από τον ορισμό καταλαβαίνουμε ότι πρόκειται για την πυκνότητα του αέρα σε υδρατμούς. Η σχετική υγρασία  είναι ο λόγος της ποσότητας ή του βάρους των υδρατμών, που περιέχει ο αέρας, προς εκείνη την ποσότητα ή το βάρος των υδρατμών τους οποίους μπορεί να συμπεριλάβει, στην ίδια θερμοκρασία και πίεση, μέχρις ότου αυτός κορεσθεί. Η διαφορά των δυο τελευταίων ποσοτήτων είναι γνωστή ως έλλειμμα υγρασίας (HD – Humidity Deficit) εκφρασμένη σε g/m3 (επιστημονικά, αναφέρεται ως έλλειμμα τάσης ατμών VPD – Vapour Pressure Deficit). Τα δεδομένα για τον προσδιορισμό των μεγεθών αυτών είναι διαθέσιμα σε διαγράμματα Muller ή ψυχρομετρικούς χάρτες.

Ένα παράδειγμα της έκτασης της ξηρής επίδρασης στο οποίο μπορεί να φτάσουμε το καλοκαίρι είναι το εξής: η ολλανδική οδηγία για το έλλειμμα υγρασίας είναι να ελέγχεται στα 3-4 g/m3. Μία ζεστή καλοκαιρινή ημέρα στην περιοχή μπορεί να φτάσει τους 36 οC συνήθως με 50% RH. Ο αέρας στις συνθήκες αυτές έχει HD 21 g/m3 το οποίο είναι τεράστιο. Μία πολύ ζεστή ημέρα μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερο.

Ισχύς του ριζικού διαλύματος

Η ισχύς του ριζικού διαλύματος παίζει σημαντικό ρόλο στην ποσότητα του νερού που λαμβάνουν τα φυτά.

Ο μηχανισμός με τον οποίο λαμβάνουν νερό μέσω του κυτταρικού τοιχώματος ονομάζεται όσμωση. Η κινητήριος δύναμη είναι η διαφορά στη συγκέντρωση (ωσμωτική πίεση) μεταξύ του θρεπτικού διαλύματος της ρίζας και του διαλύματος στο εσωτερικό της ρίζας. Όσο μεγαλύτερη αυτή η δύναμη τόσο περισσότερο νερό μεταφέρεται στο φυτό. Αυτό θα είναι μέγιστο όταν η ισχύς του θρεπτικού διαλύματος είναι μικρή, δίνοντας τη μέγιστη διαφορά συγκέντρωσης με το διάλυμα του εσωτερικού της ρίζας. Η ισχύς του θρεπτικού διαλύματος στην υδροπονία μετριέται ως ηλεκτρική αγωγιμότητα (EC – Electrical Conductivity), συνήθως σε milliSiemens/cm (mS/cm).

Με άλλα λόγια, όσο ισχυρότερο είναι το θρεπτικό διάλυμα, τόσο περισσότερο περιορίζεται η λήψη νερού. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να γίνει κάποιος συμβιβασμός μεταξύ της ποιότητας του καρπού και της λήψης νερού. Όσο χαμηλότερη είναι η αγωγιμότητα του θρεπτικού διαλύματος της ρίζας τόσο περισσότερο απορροφάται, αλλά μειώνεται η ποιότητα των καρπών. Απεναντίας, μεγαλύτερη αγωγιμότητα σημαίνει γευστικότερες τομάτες, αλλά η μειωμένη λήψη νερού αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης ξηρής σήψης.

Η παρακολούθηση και ο έλεγχος της αγωγιμότητας του θρεπτικού διαλύματος είναι κριτικής σημασίας. Εάν δεν γίνεται ήδη τότε πρέπει να γίνει μέρος της καθημερινότητας το συντομότερο δυνατό. Πρέπει να λαμβάνονται δείγματα και να αναλύεται η αγωγιμότητα και το pH του τόσο στην τροφοδοσία όσο και στην απορροή (run-off) αν υπάρχει. Επίσης θα πρέπει να μετράται και η ροή αυτών προκειμένου να είναι γνωστό το ποσοστό απορροής. Προτείνεται η τήρηση ημερολογίου για την καταγραφή των αποτελεσμάτων το οποίο θα περιλαμβάνει και σχόλια σχετικά με την καλλιέργεια, κλιματολογικές συνθήκες κλπ.

Η αγωγιμότητα της απορροής θα είναι συνήθως μεγαλύτερη από αυτή της τροφοδοσίας, και ειδικά το καλοκαίρι ενδέχεται να είναι σημαντικά μεγαλύτερη. Αυτό συμβαίνει επειδή οι απαιτήσεις σε νερό είναι μεγαλύτερες σε σχέση με τα θρεπτικά στοιχεία, ειδικά σε θερμές περιόδους. Το θρεπτικό διάλυμα της ρίζας χάνει περισσότερο νερό απ’ ότι θρεπτικά στοιχεία εξαιτίας της απορρόφησής του από τα φυτά και της εξάτμισης. Το αποτέλεσμα είναι να απομένει ένα ισχυρό θρεπτικό διάλυμα, ισχυρότερο από το επιθυμητό. Το ποσοστό απορροής επηρεάζει επίσης σημαντικά την αύξηση της αγωγιμότητας – χαμηλότερο ποσοστό απορροής έχει σαν αποτέλεσμα μεγαλύτερη αύξηση της αγωγιμότητας.

Εάν η αγωγιμότητα της τροφοδοσίας και της απορροής δεν παρακολουθούνταν, τότε η υψηλή αγωγιμότητα θα μπορούσε να είναι ένας σημαντικός παράγοντας στην εμφάνιση ξηρής σήψης.

Σε επόμενα άρθρα θα αναλυθούν συνήθεις τεχνικές που εφαρμόζονται από τους καλλιεργητές για την καταπολέμηση του φαινομένου καθώς και πιθανά μέτρα πρόληψης αυτής της διαταραχής. 

Advertisements
This entry was posted in Διαταραχές, Θρέψη, Υδροπονία and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

One Response to Ξηρή σήψη (Blossom end-rot) – Αιτίες

  1. Παράθεμα: Ξηρή σήψη – Συνήθεις πρακτικές | Υδροπονική Τρικάλων

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s